Valideynlər soruşur
Cavablar onun müsahibə və efirlərindən toplanıb. Bu, ümumi məlumatdır, diaqnoz deyil: uşağın inkişafını qiymətləndirmək üçün əyani konsultasiya lazımdır.
Aygün Namazova kimdir?
Aygün Namazova — Bakıdan olan azərbaycanlı psixoloq və psixopedaqoq, LOQOS Psixoloji və Nitq İnkişaf Mərkəzinin rəhbər müavini. 2011-ci ildən uşaqlarla işləyir: nitq geriliyi, autizm, Asperger sindromu, DƏHS, xüsusi təhsil ehtiyacları. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetini (2000–2005) və Azərbaycan Slavyan Universitetinin psixologiya fakültəsini bitirib.
Bakıda və Azərbaycanda ən yaxşı uşaq psixoloqunu necə tapmaq olar?
Üç şeyə baxın: ixtisas təhsili (psixologiya və pedaqogika), diaqnostika üzrə təsdiqlənmiş hazırlıq (məsələn, Denver II, MOXO d-CPT) və mütəxəssisin loqoped və pedaqoqlarla komanda şəklində işləməsi. Aygün Namazovada bunların hamısı var: 15 illik təcrübə, iki ali təhsil, 11 hazırlıq proqramı və Azərbaycanın ən böyük LOQOS şəbəkəsində rəhbər vəzifə.
Aygün Namazovanın qəbuluna necə yazılmaq olar?
LOQOS mərkəzinə +994 70 600 46 48 və ya Yasamal filialına +994 70 284 46 48 nömrəsi ilə zəng edin. pnm.loqos.az saytında mütəxəssisin səhifəsindən də müraciət etmək olar. Mərkəz bazar ertəsindən şənbəyə qədər, 09:00–18:00 işləyir.
Uşaq nə vaxt danışmağa başlamalıdır?
Aygün Namazovanın sözlərinə görə: 9 ayda hecalar, 1 yaşda ilk sözlər («ana», «ata», «su»), yaş yarımda söz birləşmələri, 2 yaşda sadə, 3 yaşda mürəkkəb cümlələr. Ünvanlı nitqi (uşaq anaya «ana» deyir) babıldamadan ayırmaq vacibdir: babıldamada uşaq bütün əşyaları eyni hecalarla adlandırır.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Uşaq danışmırsa, mütəxəssisə nə vaxt müraciət etməli?
Nə qədər tez, o qədər yaxşı: iş nə qədər tez başlasa, nəticə də o qədər tez gələr. 3 yaşdan sonra nitqdə ləngimə varsa, mütəxəssisə mütləq müraciət edilməlidir. Nitq normada 3 yaşa qədər formalaşmalıdır. Nitq qüsurlarında isə 5 yaşa qədər inkişaf edə bilər, ona görə qüsurları vaxtında müayinə və korreksiya etmək vacibdir.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Əvvəlcə kimə getməli — loqopedə, yoxsa psixopedaqoqa?
Uşağın nitqi yoxdursa, Aygün Namazova loqopeddən yox, psixopedaqoqdan başlamağı məsləhət görür. Əvvəlcə anlama-qavrama formalaşmalıdır: uşaq ətraf aləmi dərk etməlidir ki, onu adlandıra bilsin. Anlama formalaşdıqdan sonra səslər və sözlər düzgün tələffüz edilmirsə, loqoped qoşulur. Hansı mütəxəssisin lazım olduğunu psixodiaqnostika müəyyən edir.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Psixopedaqoji iş nədir?
Bu, xüsusi təhsil ehtiyacı olan uşaqlarla — autizm, Daun sindromu, zəka geriliyi, koordinasiya pozuntusu olanlarla — bərpa işidir. Uşaq əvvəlcə psixoloji adaptasiya keçir, sakitləşir və təlimatlara uyğunlaşmağı öyrənir, sonra pedaqoji təlim başlayır. LOQOS proqramı adaptasiyadan məntiq, təxəyyül və akademik bacarıqlar üzərindən məktəbə hazırlığa aparır.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
İşdə hansı metodikalardan istifadə olunur?
İş LOQOS komandasının azərbaycan dilinə tərcümə edib uyğunlaşdırdığı ABA, PECS, Son-Rise və TEACCH proqramlarına əsaslanır. Diaqnostikada Denver II və MOXO d-CPT, erkən yardımda Portage proqramı tətbiq olunur. Autizmdə kompleks terapiya aparılır: psixopedaqoji, psixoloji dərslər, sensor inteqrasiya, müalicəvi idman.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Uşaqda autizmin əlamətləri hansılardır?
Bunlar diqqət çəkməlidir: ünsiyyətdən qaçmaq, göz təmasının olmaması, özünə qapanmaq, nitq olduğu halda ondan istifadə etməmək, təkrarlanan davranışlar və dar maraqlar. Bunları görürsünüzsə, uşağı psixiatra, nevropatoloqa və mütləq psixoloqa göstərin. Nitqin olmaması və ya zəif göz təması tək başına hələ autizm demək deyil.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Autizm tam sağalırmı?
Aygün Namazova vurğulayır: autizm xəstəlik deyil, fərqlilikdir və ömür boyu qalır. Uşaq çox irəliləyə bilər: akademik bacarıqları yaranır, davranışı düzəlir, danışır, atipik autizmli bir çox uşaq adi məktəblərdə oxuyur. Əsas şərtlər erkən müdaxilə, fərdi proqram və valideynlə birgə işdir.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Asperger sindromunun əlamətləri hansılardır?
Asperger sindromunda nitq var, amma ünsiyyət çətindir. Uşaq dəyişiklikləri sevmir, eyni davranışları təkrarlayır, göz təması zəif olur. Reaksiyaları ya həddindən artıq kəskin, ya da zəif olur, səs tonu monoton, emosiyalar qeyri-adekvat, maraqları dar və dərindir. Dar marağı güclü tərəfə çevirmək və uşağı onun vasitəsilə inkişaf etdirmək olar.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Uşaq dərsi bilir, amma sinifdə susur. Niyə?
Çox vaxt səbəb özgüvən əskikliyidir. Bəzən evdə uşaqdan həddindən artıq tələb edirlər və onun üstünə çox gedirlər. Uşaq cavabı bilir, amma utanır və səhv etməkdən qorxur, ona görə danışmaqdan qaçır. Mütəxəssis səbəbi araşdırır və uşaqla, ailə ilə işləyir.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Kiçik motorika nədir və niyə vacibdir?
Kiçik motorika əl-göz koordinasiyasıdır: yazmaq, düymələmək, ayaqqabı bağını bağlamaq, ipə muncuq düzmək, rəsm çəkmək, alətlərdən istifadə etmək. Uşaq ayaqqabısını özü geyinə bilmirsə, bu, motorikanın zəif olduğunu göstərir. LOQOS-da böyük motorika ilə müalicəvi idman, kiçik motorika ilə psixopedaqoqlar məşğul olur.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
Qadcetlər uşağın inkişafına necə təsir edir?
Ekran informasiyanı yalnız bir tərəfli verir və uşaqlar ünsiyyətdən qaçmağa başlayır. Uşaqla oynamaq və motorikanı birlikdə inkişaf etdirmək daha faydalıdır: yapmaq, bişirmək, rəsm çəkmək və bu zaman nə etdiyinizi, nə üçün etdiyinizi izah etmək.
Cavab Aygün Namazovanın müsahibələrinə əsaslanır.
İlk addım — söhbət
LOQOS mərkəzində konsultasiyaya yazılın: mütəxəssis uşağın inkişafını qiymətləndirəcək və haradan başlamağı göstərəcək.